Aktualna sytuacja na plantacjach rzepaku

Podczas lustracji rzepaku ozimego w ostatnich tygodniach zaobserwowano dużą liczebność mszyc, przede wszystkim brzoskwiniowej i ziemniaczanej. Mszyce prawdopodobnie migrują na rzepak z innych roślin, szczególnie ze zbieranej kukurydzy. Jak podkreśla dr hab. Przemysław Strażyński z Instytutu Ochrony Roślin, "aktualnie dochodzą sygnały z wielu rejonów Polski o licznych pojawach mszyc na plantacjach rzepaku ozimego".

Rola mszyc i zagrożenie wirusem TuYV

Mszyce same w sobie nie powodują dużych uszkodzeń roślin, jednak ich największym zagrożeniem jest przenoszenie wirusa żółtaczki rzepy (TuYV). Wirus ten może znacząco obniżyć plon nasion i nie ma obecnie środków umożliwiających zwalczanie samego wirusa po infekcji roślin.

Odmiany odporne na wirusa TuYV

Genetyczna odporność na TuYV w rzepaku jest stosowana w praktyce od lat 90. XX wieku. W 2024 roku w Polsce aż 77 z 155 zarejestrowanych odmian rzepaku miało deklarowaną odporność na TuYV, a w 2025 roku do rejestru dodano kolejne 16 takich odmian. Odporność ta jest obecnie standardem w nowych odmianach.

Jednak jak zauważa dr Katarzyna Trzmiel z Instytutu Ochrony Roślin, "wyniki naszych badań diagnostycznych wskazują na obecność TuYV także w odmianach z deklarowaną odpornością". Odmiany odporne są mniej podatne na wirusa i nie wykazują znacznej utraty plonu, jednak infekcje mogą się zdarzać.

Potrzeba zwalczania mszyc mimo odporności odmian

Zwalczanie mszyc pozostaje kluczowe, ponieważ to one przenoszą wirusa TuYV. Dodatkowo mszyce mogą przenosić też wirusa mozaiki rzepy (TuMV), który choć obecnie mniej istotny, także występuje na plantacjach.

Stosowanie insektycydowych zapraw nasiennych pomaga ograniczyć liczebność mszyc, lecz ich działanie jest krótkotrwałe, a warunki pogodowe sprzyjają szybkiemu namnażaniu szkodników. Dr hab. Przemysław Strażyński rekomenduje:

• Monitorowanie pojawów mszyc, ponieważ dla tych szkodników próg szkodliwości to pierwsze osobniki,
• W przypadku wysokiej presji insekticydowy zabieg nalistny, najlepiej preparatami o działaniu układowym, które skuteczniej zwalczają mszyce ukryte pod spodem liści.

Dostępne środki ochrony roślin

W Polsce zarejestrowanych jest 12 preparatów do zwalczania mszyc na rzepaku ozimym. Większość zawiera deltametrynę lub acetamipryd. Dostępne są także środki łączące acetamipryd z lambda-cyhalotryną oraz preparat z flonikamidem. Szczególnie acetamipryd i flonikamid mają działanie układowe, co czyni je skutecznymi w zwalczaniu mszyc.