Zielona transformacja – nie tylko wybór między węglem a wiatrakami
Śląsk to region głęboko związany z węglem, który był fundamentem jego życia społecznego, gospodarczego i kulturowego. Obecna transformacja energetyczna nie jest prostym wyborem między węglem a odnawialnymi źródłami, ale wymaga nowego podejścia do rozwoju gospodarczego, łączącego trwałość środowiskową ze sprawiedliwością społeczną. To proces obejmujący wszystkie sfery życia, wymagający zmiany mentalności i podejścia do gospodarki.
Gotowość i wyzwania transformacji
Śląsk coraz bardziej akceptuje fakt, że zmiana jest nieunikniona i może otworzyć nowe możliwości. Mentalna gotowość rośnie, natomiast w sferze instytucjonalnej konieczne są długofalowe mechanizmy i strategia u podstaw współpracy samorządów, uczelni i biznesu. Według raportu OECD z 2023 r. regiony górnicze odnoszą sukces, gdy łączą politykę klimatyczną z aktywną polityką społeczną oraz inwestycjami w edukację.
Filary sprawiedliwej transformacji Śląska
Aby proces transformacji był trwały, musi opierać się na czterech wzajemnie wspierających się filarach:
- Kapitał ludzki – rozwój nowych kompetencji, programy przekwalifikowania oraz edukacja przez całe życie.
- Gospodarka innowacyjna – inwestycje w technologie niskoemisyjne, cyfryzację i zieloną energię.
- Tożsamość i dziedzictwo – twórcze włączanie tradycji górniczej w nowy wizerunek regionu.
- Sprawne instytucje – przewidywalne, partnerskie zarządzanie transformacją z troską o mieszkańców.
Przeszłość jako lekcja – unikanie błędów Wałbrzycha
Doświadczenia Wałbrzycha z lat 90. pokazują ryzyko transformacji bez zabezpieczeń społecznych. Brak alternatyw zawodowych i wsparcia doprowadził do kryzysów gospodarczych i społecznych. Dziś idea sprawiedliwej transformacji jest obowiązkowa i oznacza działania, które nikogo nie pozostawią bez pomocy, w tym realne szanse na nowe życie zawodowe i społeczne.
Inspiracje z Europy – jak Hiszpania, Francja i Niemcy budują nową tożsamość
Regiony takie jak Zagłębie Ruhry, Asturia czy Nord-Pas-de-Calais odniosły sukces, tworząc nową tożsamość gospodarczą i społeczną poprzez rewitalizację, inwestycje w kulturę, naukę i lokalną przedsiębiorczość. Ważne było, że mieszkańcy byli współautorami zmian, a transformacja łączyła gospodarkę z poczuciem wspólnoty i tradycją.
Rola uczelni w procesie transformacji
Model potrójnej helisy, czyli współpraca uczelni, samorządów i biznesu, jest kluczowa. Szkoły wyższe przyspieszają wdrażanie innowacji i budują wiedzę niezbędną do planowania oraz oceny skutków zmian. Na Śląsku uczelnie mają strategiczną rolę – nie tylko dostarczają kadr, ale są ośrodkami badań i dialogu społecznego. Przykładem jest powstające na Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach Centrum Ekonomii Zmian Klimatu, które analizuje wyzwania ekonomiczne i społeczne transformacji.
Nowa gospodarka i przyszłość rynku pracy
Zgodnie z Białą Księgą Transformacji do 2040 r. może zniknąć nawet 100 tys. miejsc pracy w górnictwie i branżach pokrewnych. Odpowiedzią na wyzwania jest budowa zróżnicowanego ekosystemu gospodarczego, w którym ważną rolę odegrają:
- zielona energetyka (wodór, biogaz, OZE),
- technologie cyfrowe i automatyzacja,
- sektory związane z ochroną zdrowia i usługami senioralnymi,
- gospodarka cyrkularna oraz edukacja.
Kluczowe jest kształtowanie kompetencji zarządzania zmianą, by proces był odpowiedzialny i uwzględniał ludzi oraz dziedzictwo regionu.
„Zmiana musi być osadzona w lokalnej rzeczywistości i współtworzona przez mieszkańców, tak aby nikt nie został sam na drodze transformacji” — prof. Celina M. Olszak, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach
Źródło: nettg.pl