Skala problemu – rekordy w wykryciach

Według oficjalnych danych Ministerstwa Finansów, w 2024 roku podczas kontroli podatkowych i celno-skarbowych wykryto 291,6 tys. fikcyjnych faktur VAT – to o 130,8% więcej niż rok wcześniej, gdy stwierdzono 126,4 tys. takich przypadków. To najwyższa liczba od 2018 roku, kiedy wykryto 270,8 tys. fikcyjnych faktur. Resort podkreśla, że rosnące wykrycia mogą świadczyć o narastającej, ale dotąd niewidocznej skali oszustw VAT sprzed 2024 roku – w latach 2019–2023 wykrywalność tego procederu była niższa niż rzeczywisty problem4.

Nowe dane za I poł. 2025 roku

W pierwszych sześciu miesiącach 2025 roku organy Krajowej Administracji Skarbowej wykryły 136,7 tys. fikcyjnych faktur. Stanowi to spadek o 2,7% r/r wobec analogicznego okresu 2024 roku, kiedy odnotowano 140,5 tys. przypadków. Wartość bruttowa tych faktur wyniosła 4,12 mld zł (odpowiednio: 4,25 mld zł rok wcześniej). Oba wskaźniki (liczba i wartość) spadły minimalnie, ale nadal pozostają na wysokim poziomie.

Poprawa przejrzystości czy mniejsza skuteczność?

Spadek liczby wykrytych fikcyjnych faktur rdr. może świadczyć albo o rosnącej skuteczności działań KAS, albo o coraz mniejszej liczbie przypadków tego typu oszustw. Sądzę, że wpływ mają oba czynniki i prawdopodobnie występuje między nimi sprzężenie zwrotne. KAS stosuje coraz doskonalsze narzędzia wykrywania fraudów. Z kolei oszuści podatkowi coraz mniej są skłonni ryzykować, zarówno z powodu wzrostu prawdopodobieństwa wykrycia nadużycia, jak i nałożenia sankcji — prof. Paweł Wojciechowski, przewodniczący Rady Instytutu Finansów Publicznych

Zwolennicy teorii o poprawie systemu wskazują na coraz szersze wykorzystanie cyfrowych narzędzi analizy danych i algorytmów sztucznej inteligencji przez KAS. AI pozwala szybciej identyfikować podejrzane transakcje, zarówno krajowe, jak i międzynarodowe. Jednocześnie część ekspertów podkreśla, że mniejsza liczba wykryć może wynikać z mniejszej aktywności oszustów, ale też z trudniejszego wykrywania bardziej zaawansowanych metod lub z ustawicznej „walki kadrowej” w organach administracji.

Nowe metody, stare schematy

Podatkowi oszuści zmieniają taktykę – coraz częściej wystawiają faktury o mniejszych wartościach, które są trudniejsze do wyselekcjonowania przez systemy analityczne. Dodatkowo nieprawidłowości mogą „przesuwać się” do mniej typowych branż lub usług o niematerialnym charakterze. Organizatorzy karuzel vatowskich pozostają w ukryciu – odpowiedzialność za wyłudzenia spada na podstawionych „słupów”, a koszty ponosi całe społeczeństwo.

• W 2024 roku wykryto najwięcej fikcyjnych faktur VAT od 2018 roku – 291,6 tys.
• W I poł. 2025 roku liczba wykrytych przypadków i ich wartość spadły minimalnie.
• KAS wdraża zaawansowane narzędzia AI i analizy danych, co zwiększa skuteczność wykrywania oszustw.
• Osuści stosują nowe metody, m.in. wystawianie mniejszych faktur i działanie w mniej kontrolowanych sektorach.

Źródło: forsal.pl