Co to jest system kaucyjny?

Od 1 października 2025 roku w Polsce zaczął obowiązywać nowy system kaucyjny, który dotyczy wybranych opakowań po napojach: butelek plastikowych do 3 litrów, puszek metalowych do 1 litra oraz od 1 stycznia 2026 r. także butelek szklanych wielokrotnego użytku do 1,5 litra. Przy zakupie takich napojów doliczana jest kaucja, którą można odzyskać, zwracając puste opakowanie.

Jak to działa w praktyce?

Kaucja ma być widoczna jako osobna pozycja na paragonie, a objęte nią opakowania oznaczone specjalnym znakiem – prostokątem ze strzałkami i napisem „Kaucja” wraz z wartością. Opakowania muszą być puste, niezgniatane i z czytelnym kodem kreskowym na etykiecie. Nie trzeba mieć paragonu, aby odzyskać kaucję, a zwrot odbywa się poprzez automaty do zwrotu lub ręcznie w sklepie.

Obowiązki sklepów i producenci

• Sklepy o powierzchni powyżej 200 m² muszą przyjmować zwroty opakowań i zwracać klientom kaucję.
• W mniejszych sklepach pobieranie kaucji jest obowiązkowe, ale przyjmowanie zwrotów pozostaje dobrowolne.
• Producenci mogą zdecydować się na nierealizowanie systemu, płacąc tzw. opłatę produktową, która od 2026 r. ma być finansowo motywująca.

Stan wdrażania systemu na początku października

W praktyce system dopiero się rozkręca. W miastach takich jak Łódź czy Lublin często brakuje jeszcze oznaczonych opakowań oraz czynnych automatów do zwrotu. W sklepach znane z doświadczeń reporterów brakuje maszyn lub są nieczynne, a napoje z oznaczeniami nie są jeszcze powszechnie dostępne. W Warszawie zwroty odbywają się głównie ręcznie, a klienci jeszcze rzadko pytają o system.

System dopiero się rozkręca i może zacząć działać efektywnie dopiero za kilka miesięcy, a nawet do pół roku, podobnie jak na Litwie, gdzie na osiągnięcie 90% selektywnej zbiórki potrzebowano dwóch lat. — Anita Sowińska, wiceminister klimatu i środowiska

Czas przejściowy i cele systemu

Do końca 2025 roku trwa trzymiesięczny okres przejściowy, w którym sklepy mogą sprzedawać jeszcze napoje w starych opakowaniach (bez kaucji). System ma na celu zwiększenie poziomu selektywnej zbiórki opakowań, który obecnie oscyluje około 45%, do co najmniej 77% do 2028 roku, a docelowo do 90% od 2029 roku.

Kaucja wynosi 50 groszy za butelkę plastikową lub puszkę, a od 2026 r. 1 zł za szklaną butelkę zwrotną. Nie są objęte systemem opakowania po mleku i butelki szklane jednorazowego użytku.

Dlaczego to ważne?

Nowy system ma za zadanie zachęcić konsumentów do zwrotu opakowań i tym samym ograniczyć ilość odpadów, podnosząc poziom recyklingu zgodnie z unijnymi regulacjami. Operator systemu, Polski System Kaucyjny (PSK), koordynuje ten proces, a pieniądze z nieodebranych kaucji służą finansowaniu całego systemu.

Źródło: dziennikwschodni.pl