Wprowadzenie systemu kaucyjnego
Od 1 października 2025 roku w Polsce zostanie wprowadzony system kaucyjny, który obejmie butelki plastikowe, szklane oraz puszki. Przy zakupie tych opakowań konsument zapłaci kaucję (np. 0,50 zł za plastik i puszki, 1 zł za szkło), którą będzie mógł odzyskać, oddając puste opakowania w sklepie lub innym punkcie zbiórki. Obowiązek na start dotyczy sklepów o powierzchni powyżej 200 m².
Problemy branży gospodarki obiegu zamkniętego
Branża zajmująca się zbiórką i recyklingiem odpadów boryka się z poważnymi wyzwaniami finansowymi – ma ponad 322 mln zł przeterminowanego zadłużenia, które w ciągu roku wzrosło o ponad 56 mln zł. Firmy te teoretycznie działają na trzech filarach przychodów: opłatach od samorządów, opłatach od obywateli oraz sprzedaży surowców wtórnych, ale mimo to toną w długach.
- Przyczyny to m.in. szara strefa, odpowiadająca za około 40% działalności,
- niska jakość segregacji odpadów w polskich gospodarstwach domowych,
- wysokie koszty energii (Polska ma jedne z najwyższych cen w UE),
- oraz rosnące koszty pracy, które nie przekładają się na wzrost produktywności.
Sens i potencjał systemu kaucyjnego
Jak podkreśla profesor Waldemar Rogowski (SGH, BIG InfoMonitor), system kaucyjny może stać się ważnym impulsem do zmian i ucywilizować branżę odpadową. Jasny sygnał ekonomiczny dla konsumentów – oddaj butelkę, odzyskaj 50 groszy – ma zachęcić do aktywnego udziału, a jednocześnie zmusić sklepy i operatorów do organizacji sprawnej infrastruktury odbioru.
"System kaucyjny to mechanizm, który łączy ekonomiczny przymus z edukacją i może stać się punktem zwrotnym dla branży i gospodarki obiegu zamkniętego" — Waldemar Rogowski, SGH
Wiele jednak zależy od świadomości konsumentów, sprawności organizacyjnej sieci handlowych oraz nastawienia sklepów, z których część zapowiada wycofanie napojów w opakowaniach objętych systemem, by uniknąć dodatkowych obowiązków.
Ekonomia kontra edukacja – co działa najlepiej?
Dyskusja nad skutecznością systemu wskazuje, że natychmiastowy zwrot pieniędzy działa skuteczniej niż odroczona nagroda ekologiczna. Profesor Rogowski sugeruje także, że lepsze efekty przyniosłoby podnoszenie opłat za odpady zmieszane oraz utrzymanie niskich stawek za posegregowane, by zmotywować gospodarstwa domowe do lepszej segregacji.
Polska w kontekście UE
W UE systemy kaucyjne działają od lat i są powszechnie uznawane za skuteczne narzędzia ograniczania odpadów i wspierania recyklingu. Polska nadal odstaje pod względem realizacji idei gospodarki obiegu zamkniętego. Popularność platform sprzedaży używanych rzeczy rośnie, ale większość użytkowników nie postrzega tych działań jako elementu polityki cyrkularności.
Rogowski przypomina, że prawdziwy rachunek opłacalności systemu powinien brać pod uwagę także koszty zewnętrzne, takie jak nielegalne wysypiska, pożary odpadów czy skutki zdrowotne mikroplastiku.
Co jeszcze wymaga poprawy?
- Automatyzacja i robotyzacja procesów recyklingu,
- inwestycje w zieloną energię (np. fotowoltaika), które obniżą koszty operacyjne,
- lepsze zarządzanie płynnością finansową branży, aby ograniczyć zatory płatnicze,
- oraz systematyczna edukacja ekologiczna od najmłodszych lat.
System kaucyjny to nie tylko wygoda dla konsumentów i możliwość odzyskania drobnych kwot za opakowania. To kluczowy element szerszej strategii poprawy rentowności branży odpadowej i realnego wsparcia gospodarki obiegu zamkniętego w Polsce.
Źródło: forsal.pl