Debata o języku śląskim

W Polsce trwa dyskusja wokół uznania języka śląskiego za język regionalny. W kwietniu 2024 roku Sejm przegłosował ustawę, która m.in. przewidywała naukę i używanie śląskiego w szkołach, możliwość zdawania matury w tym języku, dwujęzyczne tablice oraz prawo do zapisywania imion i nazwisk zgodnie z zasadami pisowni śląskiej. Projekt zakładał także dofinansowanie instytucji kultury kultywujących tradycje śląskie. Jednak prezydent Andrzej Duda zawetował ustawę, wskazując na konieczność opinii specjalistów językoznawców i podkreślając wagę ochrony tożsamości narodowej, zwłaszcza w kontekście trwającej wojny za wschodnią granicą.

Polityczne napięcia i zarzuty o separatyzm

Poseł Konfederacji Roman Fritz w wywiadzie na antenie TVP3 Katowice wyraził obawy, że uznanie języka śląskiego może prowadzić do separatyzmu, wskazując na środowiska takie jak Marsz Autonomii i symbolikę nawiązującą do katalońskiego ruchu niepodległościowego.

„Język śląski, mniejszość etniczna, mniejszość narodowa, a potem w czwartym etapie, czego oni już nie mówią, jest separatyzm” — Roman Fritz, poseł Konfederacji

Przeciwne stanowisko zajmują znani śląscy działacze i politycy, którzy podkreślają różnorodność poglądów wśród osób posługujących się śląską godką oraz wskazują na potrzebę szukania porozumienia ponad podziałami.

„Ludzie posługujące się godką mają różne poglądy polityczne: prawicowe, środka, liberalne, lewicowe. Tak jak wszystkie inne grupy w tym państwie” — Henryk Mercik, regionalista

„Są języki regionalne, są mniejszości etniczne i narodowe, do których my nie aspirujemy, bo my jesteśmy mniejszością etniczną” — Łukasz Kohut, europoseł Koalicji Obywatelskiej

Szukając konsensusu i szerszej perspektywy

Poseł Marek Wesoły (PiS) podkreśla, że kultura śląska to znacznie więcej niż sama godka i że dotychczas w debacie zbyt mocno eksponowano podziały zamiast tego, co łączy Ślązaków. Wesoły przyznał, że choć sam głosował za uznaniem języka regionalnego, to nie jest w pełni usatysfakcjonowany projektem ustawy, który określił jako „napisany na kolanie”. Zapowiedział również, że przy kolejnych głosowaniach będzie wymagał zmian, by prawo było bardziej wyważone.

„Spuścizna, kultura i tradycje śląskie są zdecydowanie szersze. Brakuje w tej dyskusji poszukiwania tego co nas łączy” — Marek Wesoły, poseł PiS

Stan faktyczny i perspektywy

W spisie powszechnym z 2021 roku ponad 585,7 tys. osób zadeklarowało identyfikację śląską narodowo-etniczną, co czyni Ślązaków największą mniejszością tego typu w Polsce. Dla porównania, mniejszość kaszubska liczyła się na 176,9 tys. osób, a kaszubski jest już uznanym językiem regionalnym. Obecnie w Sejmie leży kolejny projekt ustawy o języku śląskim, ale perspektywy jego uchwalenia są niepewne, a prezydent Karol Nawrocki nie jest entuzjastą tego rozwiązania.

Trwają też prace nad ustawą o ochronie dziedzictwa śląskiego, która może być szansą na wypracowanie kompromisu i merytorycznej rozmowy o tożsamości Ślązaków, w tym o statusie godki.