Tajemnice i zagadki regionu
Zamojszczyzna i Roztocze skrywają wiele intrygujących opowieści. Wśród nich są tajemnice związane z Józefem Piłsudskim i Wandą Popławską, dyrektorką Żeńskiej Szkoły Rolniczej w Sitnie, a także kontrowersje wokół znalezionego meteorytu w Zakłodziu. Region może poszczycić się też ciekawostkami, takimi jak wizyta prezydenta Ignacego Mościckiego w pałacu Fudakowskich w Krasnobrodzie czy przełomowy dla polskiej kinematografii film "Kardiogram", kręcony w Szczebrzeszynie. Książka opisująca te historie ma 31 rozdziałów, z których każdy stanowi osobną zagadkę, pozwalając lepiej poznać tę tajemniczą krainę.
Trudności w badaniach historycznych
Największe wyzwania przyniosło poszukiwanie informacji o niemieckim obozie dla francuskich jeńców wojennych w Zwierzyńcu, będącym oddziałem stalagu 325 w Rawie Ruskiej. Z tego względu, że obóz funkcjonował krótko, brakuje o nim polskich źródeł, które wspominają o nim jedynie zdawkowo, zaś szczegółowe dane znajdują się głównie w publikacjach francuskich. Po wojnie miejsce to służyło jako obóz przejściowy dla wysiedlanej ludności Zamojszczyzny. Innym kłopotliwym zagadnieniem była historia aresztowania i procesu zakonników z klasztoru w Radecznicy w 1951 roku, gdzie pomocne okazały się archiwa Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie. Z kolei szczegółowe dane o Żeńskiej Szkole Rolniczej w Sitnie dostarczył Wojewódzki Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Sitnie, który pielęgnuje pamięć o tej placówce.
Barwne postaci Zamojszczyzny i Roztocza
Wśród wielu osobistości związanych z regionem wyróżnia się Bolesław Leśmian, genialny poeta o burzliwej osobowości, który choć mieszkał w Zamościu, nie cierpiał życia na prowincji i marzył o Warszawie. Był mistrzem wymyślania powodów do urlopu i prowadził barwne życie, wyjeżdżając na południe Europy, gdzie namiętnie grał w ruletkę. Jego wiersze z okresu zamojskiego należą do najlepszych w jego twórczości. Wśród innych postaci są Isaac Singer, Karol Namysłowski, Marek Grechuta, Mieczysław Kosz, Wanda Popławska i Stefan Miler.
Nieoczywiste miejsca warte odwiedzenia
- Frampol – miasto o unikalnym, geometrycznym planie urbanistycznym ułożonym w siatkę kwadratów i linii prostych, co jest wynikiem kaprysu jego założyciela, hrabiego Marka Antoniego Butlera.
- Zamojska dzielnica Nowe Miasto – eksperyment budowlany z lat 70., który miał pokazać, czy można szybko i efektywnie budować w Polsce; unikalne osiedle w historii polskiej architektury.
- Zagroda Guciów – etnograficzne muzeum z wieloma zbiorami paleontologicznymi i geologicznymi, w tym odciskiem stopy dinozaura, amonitem o średnicy metra, belemnitami, skamieniałymi roślinami oraz meteorytami. Kolekcja powstała dzięki pasjonatowi Stanisławowi Jachymkowi, który z wielkim zaangażowaniem o niej opowiada.
Ciemne karty historii
Region ma też mroczne epizody, przede wszystkim akcję polonizacyjno-rewindykacyjną z 1938 roku, która objęła wschodnie tereny Rzeczypospolitej. Celem była ograniczenie wpływów prawosławia, co przeprowadzano brutalnie – burząc cerkwie i tłumiąc opór bagnetami wojska. Próba rozbiórki zabytkowej cerkwi w Szczebrzeszynie została powstrzymana dzięki interwencji regionalisty Zygmunta Klukowskiego. W efekcie z pejzażu Zamojszczyzny i Roztocza zniknęło wiele prawosławnych świątyń wraz z zabytkowym wnętrzem, mimo protestów hierarchów i prasy, które rząd starał się zdusić.
Tragikomiczne wydarzenia z przeszłości
W zamojskim ogrodzie zoologicznym działo się wiele zabawnych i zarazem niebezpiecznych sytuacji – od ucieczek lisów, których łapanie angażowało setki uczniów, po niedźwiedzia zjadającego ważne dokumenty wizytatora. Były też zwierzęta pojawiające się na sesjach rady miasta czy w pochodzie pierwszomajowym. W latach 60. grupa geologów zgubiła na Roztoczu pojemnik z radioaktywnym kobaltem, co zmobilizowało służby wojskowe i milicyjne do poszukiwań.
Dawne oblicze Zwierzyńca
Przed wojną Zwierzyniec był ośrodkiem kulturalnym i towarzyskim z bogatym życiem społecznym związanym z Ordynacją Zamojską. Mieszkańcy uczestniczyli w balach, koncertach, polowaniach i sportach wodnych. Wśród barwnych postaci byli m.in. Józef Potocki, Karol Zdziechowski oraz Maria Kuncewiczowa. Ordynat Maurycy Zamoyski wprowadził modę na plażowanie i kąpiele w stawie Echo. Cały ten świat przestał istnieć z wybuchem II wojny światowej, pozostawiając wiele fascynujących wspomnień.
Źródło: dziennikwschodni.pl