Potencjał metanu kopalnianego a system ETS
Najwyższa Izba Kontroli (NIK) podkreśla, że metan kopalniany ma istotny potencjał jako paliwo wspierające transformację energetyczną. Po kontroli gospodarki metanem w kopalniach NIK zwróciła uwagę, że obecne wykorzystanie metanu wynosi zaledwie około 25 proc. i sugeruje, że dalsze emisje niewykorzystanego metanu mogą skutkować miliardowymi karami dla polskich spółek węglowych od 2027 roku.
Postulat wyłączenia z systemu UE ETS
Kolejnym kluczowym postanowieniem NIK jest rekomendacja podjęcia działań legislacyjnych w celu wyłączenia z systemu handlu emisjami instalacji wykorzystujących metan kopalniany, szczególnie o mocy cieplnej przekraczającej 20 MW. NIK argumentuje, że spalanie metanu generuje relatywnie niższą emisję CO2 niż biomasa, która jest obecnie wyłączona z systemu EU ETS, mimo iż obie powstają w wyniku rozkładu materii organicznej.
Reakcja Ministerstwa Klimatu i Środowiska
Resort klimatu nie podziela stanowiska NIK i krytykuje postulaty jako „wadliwe merytorycznie” oraz niepoparte weryfikacją możliwości realizacji. Ministerstwo wskazuje, że Polska nie może samodzielnie zainicjować zmiany dyrektywy UE, ponieważ prawo unijne przewiduje tę kompetencję wyłącznie dla Komisji Europejskiej.
Ministerstwo również odrzuca porównanie metanu kopalnianego do biomasy, podkreślając, że spalanie biomasy jest traktowane jako zeroemisyjne ze względu na bilans pochłonięcia i uwalniania CO2 w cyklu życia roślin. Metan kopalniany jest natomiast paliwem kopalnym powstałym miliony lat temu, dlatego nie można go uznać za zeroemisyjny.
"Ze względu na emisyjność niższą od węgla zasadnym i ekonomicznie opłacalnym jest wykorzystanie metanu kopalnianego do produkcji energii mimo faktu objęcia go systemem ETS. Mniejsza emisyjność oznacza mniejsze koszty zakupu uprawnień do emisji w porównaniu do wykorzystania węgla" — przedstawiciele MKiŚ
Ryzyko kar i potrzeba inwestycji
NIK podkreśla, że obecna emisja metanu kopalnianego jest zbyt wysoka – polskie kopalnie emitują średnio 8–14 ton metanu na kilotonę wydobytego węgla, podczas gdy oficjalne limity będą obniżane do 5 ton (od 2027 r.) i 3 ton (od 2031 r.). Brak gospodarczego wykorzystania gazu stanowi poważne zagrożenie dla polskich kopalń ze względu na ryzyko kar finansowych.
Izba sugeruje rozwój nowoczesnych technologii energetycznych i obniżenie kosztów inwestycji przez wyłączenie instalacji metanowych z systemu ETS, co mogłoby zwiększyć atrakcyjność wykorzystania metanu, zwłaszcza na Śląsku. MKiŚ natomiast wskazuje na potrzebę kontynuacji inwestycji w dojrzałe technologie odmetanowania i kogeneracji, co pozwala na efektywne zmniejszenie emisji w ramach obecnych przepisów.