Charakterystyka miotły zbożowej i wyczyńca polnego
Miotła zbożowa (Apera spica-venti) to jednoroczny chwast o dużej konkurencyjności wobec zbóż ozimych. Potrafi wyprodukować nawet 10 000 nasion na jedną roślinę, a obecność 10-20 osobników na metr kwadratowy może obniżyć plon o około 5%, natomiast masowe występowanie powoduje straty sięgające nawet 40-50% plonów. Rozpoznaje się ją po wąskich liściach, postrzępionym języczku liściowym oraz wiechowatym kwiatostanie. Preferuje gleby lekkie, o dobrym uwilgotnieniu i lekko kwaśnym odczynie. Jej formy ozime wschodzą głównie jesienią, krzewiąc się intensywnie i wytwarzając liczne wiechy, co zwiększa trudność w zwalczaniu.
Wyczyniec polny to również jednoroczny chwast, występujący w formach ozimych i jarych. Jego próg ekonomicznej szkodliwości wynosi 12-15 roślin na m², a przy większym zagęszczeniu (nawet do 500 szt./m²) straty mogą sięgnąć 50% plonu. Charakteryzuje się wąskimi, lancetowatymi liśćmi z purpurowymi przebarwieniami oraz zwartym, walcowatym kłosem. Roślina ta jest bardzo efektywnie rozsiewana przez wiatr i występuje szczególnie na glebach żyznych w północno-wschodniej Polsce, dolinie Odry i na Dolnym Śląsku.
Wyzwania związane z odpornością na herbicydy
Odporność chwastów na herbicydy jest dziedziczną cechą, umożliwiającą przetrwanie i reprodukcję po zastosowaniu substancji w dawkach niszczących inne rośliny danego gatunku. W Polsce powszechna jest odporność miotły zbożowej na inhibitory syntazy acetylomleczanowej (ALS, HRAC 2), a także na inhibitory karboksylazy acetylo-CoA (ACCase, HRAC 1) i pendimetalinę (HRAC 3). Zjawisko odporności jest intensyfikowane przez ujednolicone systemy płodozmianu, uproszczenia agrotechniczne oraz stosowanie herbicydów o tym samym mechanizmie działania.
Wyczyniec polny wykazuje jeszcze wyższy odsetek populacji odpornych wielokrotnie, zwłaszcza na terenie gleb żyznych, które są jednocześnie odporne na inhibitory ACCase, ALS i pendimetalinę.
Znaczenie jesiennych zabiegów odchwaszczających
Jesienne zwalczanie chwastów jest fundamentem skutecznej ochrony zbóż ozimych. Eliminacja chwastów w fazach wczesnych - przed kiełkowaniem lub na etapie siewek i liścieni - pozwala ograniczyć konkurencję o zasoby i stanowi istotny element walki z odpornością. Jesienne zabiegi umożliwiają stosowanie herbicydów doglebowych, nalistnych oraz wczesnonalistnych, co zwiększa ich skuteczność wobec miotły zbożowej i wyczyńca.
Ważne jest, by chronić rośliny poprzez integrację metod zwalczania i rotację mechanizmów działania herbicydów. Wiosenne zabiegi uzupełniają jesienne i służą jedynie korekcie.
Dostępne substancje czynne i preparaty
Na rynku dostępnych jest dziewięć substancji jednoskładnikowych oraz 19 mieszanin dwu- lub trzyskładnikowych do zwalczania miotły zbożowej i wyczyńca polnego. Wśród nich kluczowe to:
- chlorotoluron (HRAC 5)
- pinoksaden (HRAC 1)
- diflufenikan (HRAC 12)
- flufenacet (HRAC 15) – do wycofania w UE do grudnia 2026 r.
- pendimetalina (HRAC 3)
- klodinafop (HRAC 1)
- mieszaniny m.in. diflufenikanu z flufenacetem, chlorotoluronu, jodosulfuronem i mezosulfuronem
Wycofanie flufenacetu będzie wyzwaniem dla rolników, limitując rotację i zwiększając presję selekcyjną, co podkreśla konieczność rozwijania integrowanych strategii ochrony upraw.
„W uprawach ozimych jesienne odchwaszczanie powinno być standardem, ponieważ pozwala na efektywne wykorzystanie mechanizmów działania herbicydów i zapobiega trudnym do zwalczenia formom chwastów na wiosnę.” — ekspert z branży ochrony roślin
Podsumowanie
Miotła zbożowa i wyczyniec polny to groźne chwasty zagrażające zbiorom zbóż ozimych. Ich skuteczne zwalczanie wymaga regularnych jesiennych zabiegów herbicydowych, stosowania rotacji mechanizmów działania oraz łączenia metod chemicznych z agrotechnicznymi. Monitorowanie odporności i odpowiedzialne stosowanie środków ochrony to warunki ograniczenia strat w plonach.
Źródło: farmer.pl