Przełomowy akt i narodowa radość
Konstytucja 3 Maja, uchwalona 3 maja 1791 roku, była pierwszą w Europie i drugą na świecie nowoczesną konstytucją. Ustawa ta wprowadziła w Rzeczypospolitej ustrój monarchii konstytucyjnej, zastępując anarchię magnaterii nowym ładem prawnym i politycznym. Dokument nie tylko zmieniał ustrój państwa, lecz także symbolizował wielkie narodowe zjednoczenie i nadzieję na odrodzenie suwerennej Polski.
Świętowanie od elit po mieszczan
Polacy z różnych warstw społecznych – od króla i elit politycznych po mieszczan i szlachtę – wspólnie manifestowali radość. Atmosfera była pełna entuzjazmu i patriotyzmu, a barwne opisy pochodziły m.in. z pamiętników Jana Duklana Ochockiego, które ukazują niezwykły nastrój tamtych dni. Było to świadectwo, że Konstytucja 3 Maja to nie tylko akt prawny, ale też symboliczny zryw narodowy.
Fundamentalne zmiany ustrojowe
Konstytucja wprowadziła m.in.:
- trójpodział władzy – na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą;
- zniesienie liberum veto i konfederacji, dzięki czemu Sejm mógł działać skuteczniej i większością głosów;
- uregulowanie roli króla jako monarchy konstytucyjnego z ograniczoną władzą oraz powołanie Straży Praw jako rządu wykonawczego;
- nową pozycję posłów jako reprezentantów całego narodu, a nie jedynie lokalnych sejmików;
- rozszerzenie praw mieszczaństwa, które uzyskało realny wpływ na ustawodawstwo;
- objęcie chłopów ochroną państwa, co łagodziło pańszczyznę i wzmacniało ich społeczną pozycję.
Konstytucja i polityczne antagonizmy
Choć społeczna radość była ogromna, w cieniu świętowania rodziły się konflikty polityczne, które doprowadziły do zdrady i wybuchu konfederacji targowickiej – sprzeciwu wobec reform zewnętrznych i wewnętrznych wprowadzonych przez Konstytucję. To wskazuje, że akt z 3 maja 1791 roku, mimo swojej nowoczesności, miał również wielu przeciwników zarówno w kraju, jak i za granicą.
„Konstytucja 3 Maja była wyrazem ostatniej woli i testamentem gasnącej Ojczyzny” — Ignacy Potocki
Źródło: Radio Gdańsk