Smog – poważny problem zdrowotny w Polsce

Polska znajduje się w ścisłej czołówce krajów Unii Europejskiej pod względem liczby przedwczesnych zgonów związanych z zanieczyszczeniem powietrza. Co roku z powodu smogu umiera około 40 tys. osób, wynika z raportu „Mapa postaw społecznych wobec zanieczyszczeń powietrza w Polsce” przygotowanego przez Zakład Zdrowia Populacyjnego Szkoły Zdrowia Publicznego CMKP. Badanie objęło w czerwcu 2025 roku reprezentatywną grupę 1092 dorosłych Polaków.

Niska świadomość Polaków o źródłach i skutkach smogu

Mimo wysokiej skali problemu, świadomość Polaków na temat głównych źródeł emisji i zagrożeń zdrowotnych pozostaje ograniczona. Aż 71% respondentów jako kluczowego truciciela wskazało dwutlenek węgla, choć największym zagrożeniem są pyły zawieszone PM2,5 i PM10, rozpoznawane jedynie przez 36–39% badanych. Tylko połowa respondentów wskazała domowe piece i kotły jako główne źródło smogu (niską emisję), mimo że odpowiada ona za największą część zanieczyszczeń powietrza w Polsce.

Większość ankietowanych uważa za istotniejsze źródła przemysł (72%) i transport (66%), co nie do końca odpowiada rzeczywistości.

Wpływ smogu na zdrowie i grupy najbardziej narażone

Zanieczyszczenia powietrza są kluczowym czynnikiem chorobotwórczym środowiskowym, przyczyniającym się do rozwoju chorób układu oddechowego, układu krążenia oraz nowotworów. 91% badanych zgadza się, że smog wywołuje poważne choroby, wskazując najczęściej choroby płuc (84%) i nowotwory (68%). Rzadziej łączono smog z chorobami serca (43%), przedwczesną śmiercią (40%) czy obniżeniem płodności (34%). Zaledwie 7% znało powiązanie z ryzykiem cukrzycy.

Grupy szczególnie narażone to osoby starsze (72%), przewlekle chore (68%) oraz dzieci (51%). Kobiety w ciąży jako zagrożone wskazał jedynie co trzeci badany.

Niska skuteczność działań profilaktycznych

Poziom działań ochronnych jest w Polsce niewystarczający. Tylko 44% zamyka okna podczas złej jakości powietrza, 37% ogranicza przebywanie na zewnątrz, a 29% regularnie sprawdza dane o smogu. Używanie oczyszczaczy powietrza zadeklarowało 19%, a masek ochronnych jedynie 10% badanych.

Poparcie społeczne dla walki ze smogiem

Trzech na czterech Polaków uznaje walkę ze smogiem za priorytet dla władz publicznych. Największe poparcie mają:

• wymiana starych pieców (53%)
• opodatkowanie firm emitujących zanieczyszczenia (54%)
• restrykcyjne limity emisji przemysłowej (49%)

Znacznie mniejsze poparcie budzą strefy czystego transportu (27%), zamykanie kopalń (23%) oraz zakaz produkcji samochodów spalinowych (10%).

Nierówności zdrowotne a smog

Raport zwraca uwagę na problem ubóstwa energetycznego, które zwiększa narażenie na smog ze względu na korzystanie z najtańszych i najbardziej emisyjnych źródeł ciepła. Zanieczyszczenia powietrza pogłębiają nierówności zdrowotne, co jest jednym z celów Narodowego Programu Zdrowia Publicznego do ograniczenia.

Rekomendacje i wnioski

Autorzy raportu podkreślają potrzebę intensyfikacji działań edukacyjnych, w tym wprowadzenia treści dotyczących zdrowia środowiskowego do szkół oraz angażowania lekarzy rodzinnych, kardiologów i pulmonologów w edukację pacjentów. Ważne są także kampanie społeczne adresowane do różnych grup społecznych.

„Narażenie na zanieczyszczenia powietrza jest najważniejszym środowiskowym czynnikiem chorobotwórczym, prowadzącym m.in. do chorób układu oddechowego, sercowo-naczyniowego i nowotworów. Tematy zdrowia środowiskowego są wciąż niedostatecznie obecne w debacie publicznej” — prof. dr hab. n. med. Mateusz Jankowski, CMKP

Źródło: nettg.pl