Smog zabija około 40 tys. Polaków rocznie

Według raportu „Mapa postaw społecznych wobec zanieczyszczeń powietrza w Polsce” przygotowanego przez Zakład Zdrowia Populacyjnego CMKP, każdego roku z powodu narażenia na zanieczyszczone powietrze umiera przedwcześnie około 40 tys. Polaków. To jeden z najwyższych wskaźników w Unii Europejskiej.

Niska świadomość źródeł i skutków smogu

Badanie przeprowadzone na reprezentatywnej próbie 1092 dorosłych Polaków w czerwcu 2025 r. pokazuje, że wiedza o głównych źródłach i szkodliwości smogu jest ograniczona. 71% respondentów uważa, że najgroźniejszym zanieczyszczeniem jest dwutlenek węgla, choć realne zagrożenia to pyły zawieszone PM2,5 i PM10, rozpoznawane tylko przez 36-39% badanych.

Tylko połowa ankietowanych wskazała domowe piece i kotły jako główne źródło zanieczyszczeń („niska emisja”), podczas gdy większość jest zdania, że najważniejszy jest przemysł (72%) i transport (66%).

Zagrożenia zdrowotne smogu

Narażenie na zanieczyszczenia jest głównym czynnikiem środowiskowym prowadzącym do chorób układu oddechowego, sercowo-naczyniowego oraz nowotworów. 91% badanych potwierdza, że zanieczyszczone powietrze powoduje poważne choroby, najczęściej wymieniając choroby płuc (84%) i nowotwory (68%).

Zaledwie 40% łączy smog z przedwczesną śmiercią, a świadomość, że zanieczyszczenia mogą zwiększać ryzyko cukrzycy, ma jedynie 7% respondentów.

Grupy najbardziej narażone

Respondenci uznają za najbardziej wrażliwe na skutki smogu osoby starsze (72%), przewlekle chore (68%) oraz dzieci (51%). Zaledwie 33% wskazało kobiety w ciąży.

Mała aktywność profilaktyczna Polaków

Poziom działań ochronnych jest niski. Tylko 44% badanych zamyka okna przy złej jakości powietrza, 37% unika przebywania na zewnątrz, a jedynie 29% regularnie sprawdza dane o smogu. Oczyszczaczy powietrza używa 19%, a masek ochronnych – 10%.

Poparcie dla działań antysmogowych

Trzech na czterech badanych uważa, że walka ze smogiem powinna być priorytetem władz. Największe wsparcie mają: wymiana starych pieców (53%), opodatkowanie firm emitujących zanieczyszczenia (54%) oraz restrykcyjne limity przemysłowej emisji (49%).

Znacznie mniejsze poparcie dotyczą stref czystego transportu (27%), zamykania kopalń (23%) czy zakazu produkcji samochodów spalinowych (10%).

Nierówności zdrowotne a ubóstwo energetyczne

Raport podkreśla, że osoby żyjące w ubóstwie energetycznym najczęściej korzystają z najtańszych, najbardziej emisyjnych źródeł ciepła. To pogłębia nierówności zdrowotne, które są celem działania Narodowego Programu Zdrowia Publicznego.

Rekomendacje i potrzeba edukacji

Autorzy raportu wskazują na konieczność intensyfikacji edukacji prozdrowotnej, włączania tematyki zdrowia środowiskowego do szkół oraz zaangażowania lekarzy rodzinnych, kardiologów i pulmonologów w edukację pacjentów. Rekomendują też kampanie społeczne skierowane do różnych grup społecznych.

„Niedostateczna świadomość społeczna problemu zanieczyszczeń powietrza i ich skutków jest poważną przeszkodą w podejmowaniu wyborów prozdrowotnych oraz barierą dla poparcia efektywnych polityk publicznych.” — dr Justyna Grudziąż-Sękowska, CMKP

„Mam nadzieję, że dane przedstawione w raporcie przyczynią się do upowszechnienia profilaktyki zagrożeń środowiskowych wśród mieszkańców Polski.” — prof. dr hab. n. med. Mateusz Jankowski

Źródło: Bankier.pl