Nowe kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy

Projekt ustawy Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przewiduje przyznanie określonym okręgowym inspektorom pracy uprawnień do wydawania decyzji o przekształceniu umów cywilnoprawnych w umowy o pracę. To fundamentalna zmiana w polskim rynku pracy, ponieważ dotychczas zbadanie charakteru umowy wymagało rozstrzygnięcia sądów pracy. Od decyzji inspektora będzie przysługiwało odwołanie do sądu, ale nakaz przemiany umowy będzie obowiązywał natychmiast w zakresie stosunku pracy.

Ocena ekspertów i ryzyko proceduralne

Prof. Grażyna Spytek-Bandurska z Federacji Przedsiębiorców Polskich krytykuje reformę. Wskazuje, że decyzje administracyjne w tej sprawie mogą podważać pewność prawa i ograniczać swobodę umów, które powinny być rozstrzygane przez niezawisłe sądy. Ekspertka podkreśla, że dokładna analiza dowodów wymaga sądowego postępowania, a obecny projekt niesie ryzyko kwestionowania decyzji przez pracodawców, co może dodatkowo komplikować funkcjonowanie PIP.

"Rozstrzyganie, czy umowa cywilnoprawna faktycznie jest stosunkiem pracy, wymaga dokładnej analizy dowodów i okoliczności, a to należy do niezawisłych sądów." — prof. Grażyna Spytek-Bandurska, Federacja Przedsiębiorców Polskich

Skutki dla rynku pracy

Zdaniem ekspertki zmiany mogą wpływać zwłaszcza na sektor usługowy, budowlany i rolnictwo, gdzie umowy cywilnoprawne są powszechne. Rynek pracy stale się zmienia – rośnie konieczność zatrzymania pracownika, co utrudnia m.in. łatwa dostępność alternatywnych ofert i rotacja pracowników. Prof. Spytek-Bandurska postuluje wprowadzenie rozwiązań zabezpieczających interesy pracodawców, np. katalogu wytycznych ograniczających arbitralne decyzje PIP oraz zasad utrzymania dotychczasowego stosunku prawnego w razie wątpliwości.

Zmiany w zakresie kar i kontroli

Projekt przewiduje także dwukrotne zwiększenie maksymalnych stawek mandatów nakładanych przez PIP oraz wprowadzenie kontroli zdalnych, w tym elektronicznej dokumentacji postępowań kontrolnych. W planach jest również wymiana danych pomiędzy PIP, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową dla sprawniejszej analizy ryzyka.

Propozycje zwiększenia kar zależnych od obrotów firmy padają ze strony związków, lecz prof. Spytek-Bandurska odrzuca tę koncepcję, wskazując, że kary powinny zależeć od rodzaju i skali naruszenia, a nie zamożności przedsiębiorstwa. Podkreśla, że prewencja jest szczególnie ważna dla małych i średnich firm.

Stanowisko Głównego Inspektora Pracy

Marcin Stanecki, Główny Inspektor Pracy, podkreśla, że uprawnienia do zmiany podstawy zatrudnienia to postulat PIP od wielu lat. Choć jest "wielkim fanem swobody zawierania umów", wskazuje na potrzebę skutecznych narzędzi walki z patologiami rynku pracy. Stanecki akcentuje także konieczność zwiększenia wysokich mandatów, porównując obecne stawki z limitami dopuszczonymi w prawie dotyczącym dostępu cudzoziemców do rynku pracy.

Źródło: forsal.pl