Presja omacnicy prosowianki a monokultura kukurydzy

W wielu rejonach uprawa kukurydzy w monokulturze sprzyja nasileniu się żerowania omacnicy prosowianki. Choć rośliny mogą wyglądać zdrowo, lustracje wykazują obecność larw wewnątrz łodyg i kolb. W badaniu 5 z 20 kolb było porażonych larwami, co świadczy o wysokim poziomie uszkodzeń.

Żerowanie omacnicy powoduje osłabienie łodyg, co zwiększa ryzyko wylegania roślin, a także uszkadza ziarno, sprzyjając rozwojowi fuzariozy i innych chorób grzybowych. W takich warunkach nie jest możliwe skuteczne chemiczne zwalczanie, ponieważ larwy chronią się głęboko wewnątrz tkanek roślin.

Skutki żerowania i ryzyko strat

Omacnica prosowianka jest jednym z najgroźniejszych szkodników kukurydzy w Polsce. Średnie straty plonów wynoszą od 10 do 15%, a przy silnej presji mogą osiągać 20–30%. Uszkodzenia kolb znacznie zwiększają ryzyko zakażeń grzybami z rodzaju Fusarium, które produkują mikotoksyny toksyczne dla ludzi i zwierząt, takie jak deoksyniwalenol (DON) i zearalenon (ZEA).

W sezonie 2025 obowiązują zredukowane limity dopuszczalnych zawartości mikotoksyn (np. wartość maksymalna DON obniżona z 1250 do 1000 μg/kg), co podnosi poziom ryzyka dyskwalifikacji ziarna z obrotu. W efekcie zwlekanie ze zbiorem, nawet w oczekiwaniu na niższą wilgotność ziarna, zwiększa straty i pogarsza jakość plonu.

Kluczowe działania ochronne

We wrześniu larwy kończą żerowanie i ukrywają się w tkankach, stając się praktycznie odporne na insektycydy. Dlatego zwalczanie omacnicy prosowianki powinno nastąpić odpowiednio wcześnie – najczęściej w lipcu – zanim larwy wnikną do wnętrza roślin.

Po zbiorach ważne jest szybkie i skuteczne ograniczenie populacji szkodnika w resztkach pożniwnych, gdyż właśnie tam zimują larwy:

• niskie cięcie kukurydzy podczas zbioru, aby zminimalizować ilość pozostawionych łodyg,
• mulczowanie lub mechaniczne rozdrabnianie łodyg i kolb tuż po kombajnie,
• głębsza uprawa gleby lub orka, która miesza resztki z glebą, ograniczając dostęp do tlenu i przyspieszając rozkład,
• stosowanie preparatów z mikroorganizmami glebowymi wspomagającymi mineralizację resztek i ograniczającymi przeżywalność larw.

Znaczenie zmianowania

Uprawa kukurydzy w monokulturze zwiększa akumulację omacnicy prosowianki i nasila problem. Wprowadzenie zmianowania z innymi roślinami obniża presję szkodnika i sprzyja lepszej ochronie plonów w kolejnych sezonach.

Omacnica a jakość plonu i bezpieczeństwo zbioru

Żerowanie larw w łodygach osłabia ich strukturę, co zwiększa ryzyko połamanych roślin przy silnym wietrze lub deszczu. Połamane łodygi utrudniają mechaniczny zbiór oraz prowadzą do dalszych strat.

Uszkodzone tkanki stanowią ponadto wejście dla patogenów grzybowych, co prowadzi do fuzariozy kolb i skażenia ziarna mikotoksynami. Dlatego w przypadku widocznych objawów żerowania omacnicy należy rozważyć możliwie jak najszybszy zbiór, nawet jeśli wilgotność ziarna dopiero osiąga dopuszczalny poziom.

„Zranione tkanki to również otwarta brama dla różnych patogenów—głównie grzybów z rodzaju Fusarium, które łatwo przechodzą do kolb i ziaren.” — Źródło Farmer.pl

Źródło: Farmer.pl