Presja mszyc na zboża ozime

Mszyce pojawiają się co roku krótko po wschodach pierwszych zbóż ozimych, żerując i jednocześnie przenosząc groźne wirusy. Jesienią 2023 roku odnotowano silną presję tych szkodników, co skutkowało wyraźnym zawirusowaniem plantacji, szczególnie jęczmienia i pszenicy ozimej. Objawy chorób wirusowych w postaci przebarwień, karłowatości i płonnych kłosów ujawniły się dopiero wiosną, prowadząc do znaczących strat plonów, lokalnie sięgających nawet 100% w przypadku jęczmienia.

Wpływ warunków pogodowych i zmiany w zachowaniu mszyc

W 2024 roku presja mszyc i poziom zawirusowania były niższe niż rok wcześniej, jednak prognozy na sezon 2025 zależą głównie od warunków pogodowych oraz intensywności nalotów mszyc. Ciepła, sucha pogoda sprzyja ich szybkiemu rozmnażaniu oraz nietypowym zmianom w cyklach życiowych, np. pozostawaniu mszyc czeremchowo-zbożowych na oziminach zamiast migracji na krzewy czeremchy. Takie zjawiska zwiększają ryzyko masowych nalotów i omszyczania młodych roślin zbożowych.

Najgroźniejszy wirus przenoszony przez mszyce

Największe szkody wyrządza wirus żółtej karłowatości jęczmienia (BYDV), który powoduje m.in. przebarwienia liści (czerwone w pszenicy, żółte w jęczmieniu) oraz zahamowanie wzrostu i karłowatość roślin. Objawy bywają mylone z chorobami grzybowymi lub niedoborami pokarmowymi. Straty plonów mogą dochodzić do kilkudziesięciu procent, a w skrajnych przypadkach – całkowitej utraty zbiorów.

Monitoring i ocena ryzyka

Wczesne wykrycie zagrożenia jest kluczowe – monitoring nalotów mszyc należy rozpocząć już od końca września i prowadzić regularnie co 3 dni, szczególnie w ciepłe, bezwietrzne dni. Szczególną uwagę należy zwracać na brzegi plantacji oraz młode pędy zboża, gdzie mszyce występują najintensywniej. Warto stosować pułapki żółte do wychwytywania migrantów, którzy sygnalizują zagrożenie i wskazują moment do wykonania zabiegów ochronnych.

Skuteczne metody ochrony

Zwalczanie mszyc w zbożach jest utrudnione ze względu na ograniczoną liczbę dostępnych preparatów i ich restrykcyjne etykiety. Nie wszystkie insektycydy są dozwolone do stosowania jesienią, dlatego ważne jest ścisłe przestrzeganie zapisów etykietowych, by uniknąć sankcji ze strony PIORiN.

• Preparaty oparte na cyhalotrynie można stosować jesienią tylko w fazach BBCH 37–75.
• Środki z acetamiprydem częściej dopuszczone są do użycia wiosną, choć niektóre etykiety pozwalają na stosowanie jesienią (BBCH 13–21).
• Lambda-cyhalotryna bywa dopuszczona do zwalczania mszyc już we wczesnych fazach rozwoju zbóż jesienią.

Odpowiedni dobór preparatu i termin zabiegu to podstawa skutecznej ochrony, zwłaszcza gdy na polu pojawią się liczne kolonie lub migranci.

Podsumowanie

Mszyce w zbożach ozimych to poważne zagrożenie, głównie za sprawą przenoszonych wirusów. Monitorowanie plantacji od początku jesieni oraz świadome, zgodne z etykietą stosowanie insektycydów w kluczowych fazach rozwojowych pozwala ograniczyć straty plonów. W sezonie 2025 warto być szczególnie czujnym ze względu na rosnące znaczenie tych szkodników, nasilone przez zmiany klimatyczne i nietypowe zachowania mszyc.

„Obserwowane od lat ocieplenie klimatu przyczynia się do powstania nieoczekiwanych zmian w rozwoju żywych organizmów, szczególnie mszyc, które są jednym z najważniejszych szkodników upraw rolniczych” — Instytut Ochrony Roślin

Źródło: farmer.pl