Skala przekazań gruntów Kościołowi katolickiemu
Od 1992 do 2024 roku Kościół katolicki otrzymał od państwa blisko 150 tys. hektarów gruntów. W tym:
- 82 tys. ha na podstawie art. 70a ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, który umożliwiał nieodpłatne przekazywanie ziem na Ziemiach Zachodnich i Północnych po 8 maja 1945 r.,
- 65,5 tys. ha od Komisji Majątkowej, która przez 23 lata przekazywała majątek kościelny i wypłaciła ponad 143 mln zł odszkodowań.
Łącznie przekazany Kościołowi majątek odpowiada mniej więcej wartości 60 proc. majątku odebranego Kościołowi przez władze komunistyczne.Prof. Maksymilian Stanulewicz z UAM podkreśla, że suma ta odpowiada w przybliżeniu wielkości gruntów utraconych przez Kościół w wyniku nacjonalizacji w czasach PRL.
Geneza i kontrowersje prawne
Art. 70a ustawy, obowiązujący od 1991 r., dawał możliwość nieodpłatnego przyznawania gruntów kościelnym osobom prawnym na terenie Ziem Zachodnich i Północnych. Zgodnie z tym przepisem, władze wojewódzkie po konsultacji z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa mogły przekazać Kościołowi ziemię z zasobów Skarbu Państwa.
Prof. Stanulewicz zwraca uwagę na ryzyko nadużyć:
„Parafie i diecezje mogły wielokrotnie składać wnioski o przyznanie ziemi, a uzyskany majątek mogły potem sprzedawać. W razie spadku areału poniżej określonych progów, mogły ponownie wystąpić o nowe nadania” — Maksymilian Stanulewicz, Uniwersytet Adama Mickiewicza
Wykorzystując ten zapis, Kościół systematycznie powiększał swój majątek na tych obszarach. Polska 2050 złożyła projekt ustawy w Sejmie, który proponuje wykreślenie art. 70a, co miało na celu ograniczenie tego mechanizmu.
Historia majątkowa Kościoła katolickiego w Polsce
Przed wybuchem II wojny światowej Kościół katolicki był największym właścicielem ziemskim w Polsce, posiadając około 440-450 tys. ha gruntów rolnych i pastwisk, z czego dwie trzecie na terenach wschodnich zajętych następnie przez ZSRR. Po 1945 r., wskutek zmiany granic Polski i nacjonalizacji majątków, Kościół stracił większość dóbr na wschodzie, zachowując od 120 do 150 tys. ha na Lubelszczyźnie i centralnej Polsce. Na Ziemiach Odzyskanych (północno-zachodnia Polska) Kościół zajmował nieruchomości dawnych niemieckich instytucji kościelnych za zgodą władz PRL, choć formalnie jego własność nie była wtedy potwierdzona. Kardynał Stefan Wyszyński musiał zaakceptować układ z władzami komunistycznymi w 1950 r., na mocy którego Kościół stracił znaczną część majątku (160-180 tys. ha), ale zachował przynajmniej 40-50 tys. ha, w tym gospodarstwa proboszczów do określonej normy obszarowej.
Uregulowanie prawne i sytuacja po 1989 roku
W 1972 r. papież Paweł VI formalnie potwierdził podział kościelny na Ziemiach Odzyskanych bullą „Episcoporum Poloniae coetus”. W efekcie polskie władze uznały Kościół za właściciela majątku na tym terenie, a Edward Gierek stał się najważniejszym donatorem Kościoła od czasów Jagiełły. Po 1989 r. Kościół zyskał prawo do nieodpłatnego nabywania gruntów w oparciu o wspomniany art. 70a. Warto też wspomnieć, że Fundusz Kościelny obecnie wspiera legalnie działające związki wyznaniowe, w tym finansuje ubezpieczenia społeczne duchownych, a w budżecie na 2025 r. przewidziano na ten cel ponad 275 mln zł.
Zmiany planowane na 2024 rok
Władze rządowe planują zmiany w finansowaniu Kościoła i w funkcjonowaniu Funduszu Kościelnego. Premier Donald Tusk powołał Międzyresortowy Zespół ds. Funduszu Kościelnego pod kierownictwem wicepremiera Władysława Kosiniaka-Kamysza, który analizuje dotychczasowe finansowanie i proponuje możliwe korekty.
Źródło: farmer.pl