Rosnące potrzeby mimo ograniczonych środków

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego (MNiSW) przygotowało na rok 2025 kwotę 170 mln zł na utrzymanie aparatury naukowo-badawczej oraz stanowisk badawczych, z czego ponad 100 mln zł to zobowiązania z lat ubiegłych. Tymczasem nadesłane wnioski opiewają na 500 mln zł, co znacznie przekracza dostępne środki. W efekcie tylko 18 projektów (11 z jednostek publicznych i 7 z niepublicznych) otrzymało dofinansowanie w konkursie na lata 2025-2027.

Kontrowersje wokół odrzuconych wniosków

Sprawę nagłośnili m.in. badacze Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, których radioteleskop RT4 nie uzyskał środków na kolejne trzy lata. Do tej sytuacji odnieśli się minister nauki Marcin Kulasek oraz premier Donald Tusk, zapowiadając wsparcie dla projektu. Posłanka Marcelina Zawisza opublikowała listy z konkursu, ujawniając, że na liście odrzuconych znajduje się 241 pozycji o łącznej wartości ponad 520 mln zł. Wśród nich są między innymi projekty takie jak Centralna Obrączkowania Ptaków Muzeum i Instytutu Zoologii PAN, Krajowy Bank Genów Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin czy Polski Teleskop Fotometryczny Uniwersytetu Warszawskiego.

Sfinansowane instytucje i urządzenia

Sfinansowanie otrzymały m.in. Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego (Instytut Biochemii i Biofizyki PAN), Polska Stacja Polarna na Spitsbergenie (Instytut Geofizyki PAN), Międzynarodowe Centrum Matematyczne im. Stefana Banacha (Instytut Matematyczny PAN), reaktor jądrowy MARIA (Narodowe Centrum Badań Jądrowych) oraz statek badawczy "Oceanograf" Uniwersytetu Gdańskiego.

Perspektywy wsparcia i działania ministerstwa

Wiceminister nauki prof. Marek Gzik podkreślił, że konieczna jest modernizacja i serwisowanie aparatury, która się starzeje. Resort stara się zwiększyć wsparcie poprzez program INFRASTART w Narodowym Centrum Badań i Rozwoju, który ma zostać uruchomiony jeszcze w 2025 roku. Ponadto planowane są środki na akademiki z Funduszu Dopłat, co ma odciążyć budżet na kształcenie i umożliwić większe finansowanie aparatury naukowej. Trwają również rozmowy z Ministerstwem Finansów na temat wzrostu nakładów na badania i rozwój.

"Instytucje nauki zainwestowały miliardy złotych w rozwój infrastruktury badawczej. Aparatura ta starzeje się, wymaga serwisowania, naprawy i modernizacji. W związku z tym z roku na rok wzrastają oczekiwania finansowe środowiska naukowego." — prof. Marek Gzik, wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego

Przeszłe doświadczenia konkursowe

Podobne problemy związane z niedoborem środków na utrzymanie aparatury pojawiały się także w poprzednich latach. W 2024 roku nie finansowano kilku kluczowych projektów, jak np. statku badawczego "Oceania" Instytutu Oceanologii PAN oraz Centrali Obrączkowania Ptaków. Ostatecznie instytut otrzymał dofinansowanie na lata 2024-2026.

Źródło: Bankier.pl